Europese Unie

De publieke opinie en het Europees project

Trefwoorden

Algemeen belang - angst - beleidsverantwoordelijken - betrokkenheid - burgerschap - communicatie - democratie - democratische vorming - draagvlak - deugdelijk bestuur - Europagevoel - Europese overheid - euroscepticisme - geloofwaardigheid - globalisering - haalbaarheid - identiteit - imago - individualisering - kloof - maatschappelijk debat - malaise - manipulatie - media - missieverklaring - opiniepeilingen -overheidscommunicatie - participatie - politieke vorming - publieke opinie - rechtsgrond - reputatie - toegevoegde waarde - verantwoordelijkheid - vertrouwen - vervreemding - verwachtingen - visie - vooroordelen - waarden - wijgevoel

Doordenkers

- Is een Europees politiek project mogelijk zonder de bevolking erbij te betrekken?

- Wat kan Europa doen opdat de burgers beter worden betrokken bij het Europees project?

- Hoe kan de bevolking een betere perceptie krijgen van het Europees project en van de overheden, die het Europees beleid sturen?

- Kan alleen een betere communicatie de perceptie door de bevolking verbeteren?

Inleiding

'We moeten de burger centraal stellen in het Europees beleid en uitleggen wat Europa betekent voor zijn of haar job, welvaart, sociale zekerheid, gezondheidszorg en pensioen'.
Angela Merkel, Duits Bondskanselier

Waarden niet achterop. Uit de European Value Studies, een groot onderzoek naar de waarden en normen van de burgers uit 32 Europese landen, blijkt dat hoewel de Europeaan steeds feller op zijn individuele vrijheid staat, dit niet betekent dat hij zich niet meer solidair opstelt of dat zijn moreel besef achteruit gaat. Bovendien vermindert ook zijn vertrouwen in publieke instellingen niet. (De Morgen - Nathalie Carpentier - 14/12/01)
Verantwoordelijkheid. Een verstoorde relatie tussen persoon en gemeenschap doet zich niet enkel in Vlaanderen voor maar is wel internationaal aan de orde van de dag. Wanneer er collectieve 'uitbarstingen' komen, is er sprake van een aangetast besef van persoonlijke verantwoordelijkheid. Telkens is er sprake van een breuk tussen de georganiseerde samenleving en de eigen verwachtingen, frustraties, angsten en ambities. (De Standaard - Kris Taes, Kortenberg -16/06/1992)

Binding ontbreekt. Er is een groot verschil tussen de nationale en de Europese verkiezingen? In de lidstaten kunnen de kiezers de regering aanduiden die de werkelijke macht zal uitoefenen (vooral in een twee partijensysteem, nvdr). Die relatie ontbreekt bij de Europese verkiezingen en de keuze van de toekomstige voorzitter van de Europese Commissie. Zo ook is er geen strijd om de politieke macht bij de Europese verkiezingen. Dit bevordert de belangstelling van de kiezer niet. De burgers zullen zich voor Europa interesseren zodra de politieke partijen hen zullen vragen strategische keuzes te maken tussen verschillende maatschappelijke modellen/opties. (European Voice – John Palmer, beheerder EPC – 3/06/2004)

Informatie. Meer dan 7000 journalisten uit 40 landen volgen dagelijks de activiteiten van de Europese Unie en van haar instellingen. Zij hebben toegang tot uitvoerig bronnenmateriaal van de Commissie, de Raad en het Europees Parlement (opgelet niet alles is publiek). Ook zij hebben toegang tot ambtenaren van de Commissie en vertegenwoordigers van de lidstaten (die meestal anoniem wensen te blijven), zodat zij de publieke opinie kunnen informeren over wat zich achter de schermen afspeelt.

Nuancering. De bewering dat de bevolking achterop loopt moet worden genuanceerd. Als de bevolking achterop ligt dan heeft dat betrekking op het begrijpen van het waarom van een aantal belangrijke ontwikkelingen en het hoe van de werking van de Unie. De nationale regeringen moeten eveneens zorgen voor de nodige objectieve informatie en communicatie ten aanzien van hun publieke opinie. De meeste regeringen hebben dat tot nog toe grotendeels verwaarloosd.

Ambitieniveau. Uiteraard zullen de regeringsleiders beweren geen andere belangen dan deze van de bevolking na te streven. Recente opiniepeilingen van Eurostat wijzen echter op grote verschillen in hervormingsbereidheid van de respectievelijke regeringen en hun volken. De bevolking blijkt meestal méér Europese samenwerking en integratie te wensen, dan wat de meeste regeringen bereid zijn te doen.

Onbestaand. Er bestaat voorlopig niets dat een Europese publieke opinie kan worden genoemd. Er is wel de som van nationale publieke opinies die over Europese aangelegenheden een vage mening kan hebben. Op nationaal niveau kan een mening ook nog gefractioneerd zijn.

Malaise. Over de publieke opinie wordt veel geschreven. De kloof tussen de burger en de Europese overheid en de politici verdient aandacht. Het achterhalen van de oorzaken van die malaise is belangrijk. Ook de beperkingen, welke aanwezig zijn bij het dichten van deze kloof, zijn de aandacht waard.

Er niet bij. Europa werd concreter, de ingrepen werden belangrijker, Europa komt telkens dichterbij. Het besef groeide bij de bevolking dat ze geen invloed heeft op de Europese beslissingen, maar dat het wel die beslissingen moet naleven. Er is een democratisch tekort, stelt prof. Hendrik Vos, UGent.

Objectiviteit. Wanneer er sprake is van communicatie is het belangrijk te weten wie communiceert met welk doelpubliek en met welk doel. Overheidscommunicatie heeft een negatief imago omdat, soms terecht en soms ook niet. De overheid wordt snel beschuldigd van propaganda en partijpolitieke bijbedoelingen.

Welk imago? Communicatie is voer voor specialisten. Overheidscommunicatie impliceert een grote mate van objectiviteit en neutraliteit. Spindoctors hebben andere oogmerken. Ofwel dient een slecht imago te worden gecorrigeerd ofwel wordt een bepaald imago uitvergroot, opdat andere – eventueel negatieve aspecten – niet of nauwelijks in beeld zouden komen.

Overvloed. Informatie is er in overvloed. De toegang is meestal niet moeilijk. Transparantie is een kenmerk van deugdelijk bestuur. De Europese instellingen stellen hun informatie in 22 officiële talen beschikbaar. Is de informatie begrijpelijk voor iedereen? De gevraagde informatie is naar diepgang telkens verschillend. De bevoegdheden van de Europese Unie tellen 32 hoofdstukken (cfr. toetredingsonderhandelingen). Een zinnig Europees communicatiebeleid vraagt meer politieke en financiële steun, dan het ontvangt van de lidstaten.

Welke informatie? Waarover moeten de Europese instellingen communiceren? Naakte informatie? Duiding bij informatie? Selectieve informatie? Gedifferentieerde informatie per lidstaat? Overzichten van meningen over haar beleid? Pleidooien voor haar beleid? Deelnemen aan het politiek debat rond actuele thema's. Behoudens naakte en neutrale informatie zijn de andere benaderingen meestal taboe.

Helpen plannen. Velen stellen zich de vraag waarom verschillende communicatieplannen van de Europese Commissie de Europese Unie niet vooruit helpen. De meeste Europese raden of ministerraden eindigen steevast met een analyse en met plechtige verklaringen, die veelal niet worden gevolgd door uitvoeringsbesluiten en financiële middelen. Ze missen daarom de toegevoegde waarde van gezamenlijke actie. Staatshoofden, regeringenleiders en/of ministers worden daarop niet afgerekend. De Europese instellingen, en in de eerste plaats de Europese Commissie, wel. De Europese Commissie is niet de eindverantwoordelijke. Toch ziet de publieke opinie het zo.

Welke opdeling is de juiste? Verschillende opdelingen van de publieke opinie zijn mogelijk. Ten eerste is er de breuklijn tussen de politieke klasse en de bevolking. Dat fenomeen is niet typisch Europees. Ten tweede is er de kloof tussen de helft van de bevolking die méér Europa wenst en de andere helft die vindt dat er reeds voldoende of zelfs teveel Europa is. Ten derde is er het onderscheid tussen de 'luiheid' van de nationale regeringen, die Europa niet verklaren en de 'luiheid' van de burgers die zich terugplooien in het privé of nationaal domein en geen enkele belangstelling tonen voor de andere Europese landen. Ten vierde is er een generatiekloof: de oudere heeft de oorlog nog gekend, de jongere generaties niet. Ten vijfde is er het onderscheid hooggeschoolden versus laaggeschoolden. Bij al die verschillen moet men zich hoeden voor te absolute of te vereenvoudigende veralgemeningen.

Waardering. Acceptatie en waardering bij de bevolking ontstaat maar in de mate dat er met de bevolking gecommuniceerd wordt door de nationale beleidsvoerders. Op Europees vlak is deze communicatie niet minder belangrijk, maar die communicatie heeft een beperkt bereik en richt zich meer tot hooggeschoolden en geïnteresseerden.

Acceptatie. Over de rol van de publieke opinie in Europa zijn er verschillende opvattingen. Een eerste stelt dat er geen Europese publieke opinie is. Een andere stelt dat de acceptatie door de publieke opinie belangrijk is om het Europese project een maatschappelijk draagvlak te geven.

Solidariteit. Zal de EU er in de toekomst nog in slagen gemeenschappelijke beleidsvormen te ontwikkelen als zij niet kan steunen op een gevoel van sterke solidariteit bij het publiek? (Philippe de Schoutheete op 13 mei 2002).

Hoe de burger beter betrekken? De Conventie over de toekomst van Europa heeft geen 'groot media moment' veroorzaakt. Zullen de Europese leiders, politieke partijen of het middenveld het beter doen? Hiertoe moeten drie voorwaarden worden vervuld:

- de Europese keuze, zij het voor het Europees Parlement of een grondwet, moeten worden gedenationaliseerd: Europese verkiezingscampagnes die gaan over nationale kwesties demoraliseren iedereen;
- valoriseer het nationale kader; voorstanders van de grondwet zijn dikwijls beducht om haar gevolgen; zij hebben schrik voor sluipende bevoegdheden, zij wensen een efficiënter Europa, niet 'méér' Europa; zij moeten ervan worden overtuigd dat Europees beleid niet voor doel heeft de locale actoren te vervangen, maar hen in tegendeel opnieuw aan de macht te laten deelnemen;
- het Europees debat grensoverschrijdend maken: zij die geloven in de Europese idee moeten nu hun krachten bundelen; het startende debat over de grondwet is een fase van de evoluerende democratie in Europa, alle Europese burgers en inwoners moeten meer directe participatiekanalen aangeboden krijgen. (European Voice – Kalypso Nicolaidis, docent Universiteit van Oxford – 17/06/2004)

Reputatie of imago? Pat Cox, voormalige voorzitter van het Europees Parlement zegt: 'Geen enkele PR-strategie kan in de plaats treden van de rauwe politiek, vertolkt met rede, passie en overtuiging.' Voor Heather Grabbe, van de denktank CER in Londen, 'heeft de Europese Unie reeds de waarde van een product', met een naam en een volkslied, een vlag en een Europese dag. Toch heeft geen van die kenmerken haar geliefd gemaakt bij het publiek.'

Herpolitisering. Over de depolitisering van het volk antwoordt Jean-Marc Ferry, Frans filosoof, dat het volk sterk opnieuw kan politiseren wanneer het denkt effectief deel te nemen aan de beslissingen. Hij gelooft niet dat het volk onverschillig is voor politiek. De crisis van de representatieve democratie en de depolitisering van het volk op het nationale niveau mag geen argument zijn tegen de democratisering van de Europese Unie.

Duurzame solidariteit. Voor Jean-Marc Ferry is democratie niet enkel een moreel ideaal, maar is tegelijkertijd een functionele voorwaarde om het afhaken van de nationale publieke opinie te voorkomen. De politieke integratie van de burgers loopt over instellingen waarvan zij het gevoel hebben dat zij hen vertegenwoordigen. De duurzame solidariteit van de volken loopt over de politieke representatieve instellingen, kortom de democratische instellingen. (Le Figaro - 15/07/02)

Rol van de media. Ben Fayot, Luxemburgs lid van de Conventie, zegt over de kennis van de Europese bevolking over Europa: zonder de hulp van de media is er niet veel mogelijk. De geschreven pers doet een inspanning om te informeren over Europa. Toch ontgaat het waarom van Europa aan de grote meerderheid van de burgers. Daarom wrijven zij Europa vele tekortkomingen aan? De anti-Europese demagogie blijkt eenvoudiger dan een gegronde kritische benadering.

Politiek debat. Een dag zal men zich moeten ontdoen van de ongenuanceerde verheerlijking van al wat Europa doet. Men moet terugkeren naar een normale houding van de burger ten aanzien van Europa. Men moet zien en zeggen wat goed is, hetgeen werkt, hetgeen een meerwaarde heeft voor de lidstaten, afkeuren wat de perken te buiten gaat, hetgeen ondoorzichtig en overbodig is. Europa moet het voorwerp van politiek debat worden. Dat is in eerste instantie de taak van de nationale politici. Hoe kan de burger het politiek debat over Europa aansnijden als zijn volksvertegenwoordigers zich beperken tot hetgeen zich binnen de lokale of regionale grenzen afspeelt? (Luxemburger Wort - 17/07/02)

Resultaten. Volgens Valéry Giscard d'Estaing, is de verleiding bij veel leden van de Conventie groot om de verwachtingen uit de publieke opinie enkel te vertalen in institutionele formules zoals de gekwalificeerde meerderheidsstemming en de verkiezing van de voorzitter van de Commissie door het Europees Parlement. Toch blijkt de publieke opinie meer interesse te hebben voor resultaten dan voor procedures. (Le Monde - 23/07/02)

Mobilisering. De nationale publieke opinie in de EU-landen toont grote onderlinge verschillen die ondermeer kunnen worden toegeschreven aan verschillende niveaus van maturiteit of betrokkenheid bij het Europese project. In Denemarken was de goedkeuring van het Verdrag van Maastricht en van de toetreding tot de euro het voorwerp van een vinnig publiek debat. Frankrijk en Ierland hebben die ervaring ook gehad. Telkens was er een grootscheepse voorlichtingscampagne nodig om de publieke opinie te mobiliseren. Deze overheidsinspanningen waren nodig om afwijzing te voorkomen. Bij de ratificatie van de ontwerpgrondwet voor Europa was de afkeuring in Nederland en Frankrijk een blijk van vervreemding van de bevolking ten aanzien van het Europese project, gekoppeld aan een vertrouwenstest voor de nationale regeringsploegen.

Referendum. Directe Europese democratie is geen oplossing. Die werkt niet zolang er geen Europese identiteit of publieke opinie is. Effectieve Europese politieke partijen ontbreken vooralsnog. Voor een complex onderwerp (een Europese grondwet, nvdr) is een referendum minder geschikt. Een referendum is maar geschikt indien de publieke opinie voldoende voorgelicht is over het onderwerp om erop te kunnen antwoorden. Er kunnen antwoorden komen uit onwetendheid of op andere vragen die er niets mee te maken hebben, zegt prof. Peter Bursens, UA/PSW op 3/10/2002.

Politieke leiders. Philippe de Schoutheete, voormalig Permanente Vertegenwoordiger voor België, wijst op de rol van de politieke leiders. Om ambities te identificeren, gevaren aan de kaak te stellen en om eerst de politieke antwoorden te formuleren en nadien te verklaren, zijn er helderziende en populaire politieke leiders nodig die de publieke opinie kunnen overtuigen in plaats van de publieke opinie te volgen.

Onduidelijkheid. Op Europees vlak ontwikkelen de drie grote politieke families min of meer gelijkaardige programma's en kunnen daarom bezwaarlijk stellen dat er grote onderlinge verschillen zijn. De Europese politieke partijen staan daarom voor twee opties: het klassieke links/rechts schema volgen of zich organiseren overeenkomstig hun houding ten aanzien van de Europese integratie, stelt Stanley Crossick, stichtend voorzitter EPC, Brussel. (European Voice - 10/06/2004)

Coherente programma's. Nick Clegg, (libdem in VK) vraagt zich af of het moment niet aangebroken is om de verkiezing van de europarlementsleden te laten samenvallen met de nationale algemene verkiezingen. Zodoende kunnen de kiezers zich zowel op nationaal als op Europees niveau over de partijen uitspreken. Het niveau van het politiek debat zal verhogen omdat de partijen hun nationale en Europese programma's op een coherente manier moeten verklaren en hierdoor de deelneming aan de verkiezingen op een zichtbare wijze kunnen verhogen. Het is fout te geloven dat de kiezers het Europese project zullen toejuichen als de Europese instellingen hen maar voldoende aantrekkelijke initiatieven voorstellen. (Agence Europe - 3/08/2002)

Belgische publieke opinie. Ik sta er versteld van hoe weinig mensen zich realiseren welke impact Europa elke dag heeft. Europa moet deel uitmaken van elk discours, van elke uitspraak en van elk interview van elke politicus. We staan voor een maatschappelijke revolutie. (De Morgen - Pierre Chevalier, Bijzondere vertegenwoordiger van premier Verhofstadt in Europa - 12/12/2003)

'Het is fout te veronderstellen dat de Europese Unie kan worden
gebouwd zonder - of tegen - de bevolking'

Jimmy Jamar, hoofd Vertegenwoordiging EC in België

Inschattingsfout? In tegenstelling tot de economische consolidatie, heeft de crisis de steun van en het vertrouwen in het Europese project onderuitgehaald. Hier vond geen bundeling van krachten plaats om tegenslag te bestrijden en hoop te herstellen. De Europese leiders zouden een grote inschattingsfout maken als ze signalen van de basis negeren. Ten eerste omdat het project een hele andere wending kan nemen als de eurosceptici het voor het zeggen krijgen, ten tweede als de bevolking het Europese project niet meer genegen is. De 'dialogen met 70 burgers' in heel Europa (ter gelegenheid van 'het jaar van de burger' in 2013) bracht vier samenvallende conclusies: (1) de bevolking is geïnteresseerd in een debat over Europa, op voorwaarde dat zij daartoe de gelegenheid wordt geboden; (2) de bevolking is niet tegen Europa; zij wensen zelfs méér Europa; (3) de bevolking wenst een ander Europa, dichter bij de oorspronkelijke waarden, met de nadruk op meer solidariteit; (4) de bevolking vraagt de voortzetting van het debat over de creatie van een echte Europese publieke ruimte, die de bevolking betrekt, op hun niveau van verantwoordelijkheid en de mogelijkheid biedt om zichzelf uit te drukken. (New Europe - J. Jamar, hoofd Vertegenwoordiging van de EC in België - januari 2014)

'Het antwoord op populisme is een politiek Europa'
Didier Reynders, minister van Buitenlandse Zaken

Democratie in stand-by? Steven Van Hecke (KUL) ziet het democratisch tekort als het grootste probleem waar Europa mee kampt. Hendrik Vos (UGent) spreekt van een mismatch. 'De Wereld draait op een andere schaal, maar de democratie is nog niet mee. We zitten in een overgangsfase: de nationale staten hebben hun tijd zowat gehad.' Van Hecke ziet de argwaan bij de burgers pas wegebben als er meer democratische inspraak komt, zoals een Europese kieskring en een rechtstreekse verkiezing van de voorzitter van de Europese Commissie. Hij denkt dat beide maatregelen het tij voor een deel kunnen keren. (De Tijd - K. Dedobbeleer - 2/03/2013)
'Europa is niet mee geëvolueerd met de mondige burgers,
het internet en de media'
Hans Geeroms, professor Europacollege

Barometer staat op onweer. 'Het project van de Europese Unie verliest steeds meer aanhang omdat politici weigeren te zeggen wat een grotere integratie betekent. Dat verscherpt de noodzaak voor hervormingen om het democratische draagvlak van de EU te versterken. De EU is op weg naar een grotere integratie. Maar de leiders zijn terughoudend om te verduidelijken wat dat betekent voor de institutionele structuur. Een versterkt centrum is de enige manier om het evenwicht in stand te houden en verder door te gaan met concrete voorstellen voor een politieke unie. Dat zal ook de legitimiteit van het Europese model versterken', stelt Karel Lannoo, CEO van de denktank CEPS. (De Tijd - 15/02/2013)

'Het is net omdat Europa haar specifieke identiteit niet durft of wil benoemen, dat de Europese burger zich zo vervreemd voelt van de EU'
David Engels, prof ULB, 5/10/2013


'De Europese identiteit is het resultaat van eeuwen gedeelde geschiedenis en cultuur'
David Engels, prof. ULB, 5/10/2013

Een nieuwe 'narrative' voor Europa. Op 28 februari 2014 werd in Berlijn een nieuwe 'narrative voor Europa' voorgesteld. Een cultureel comité samengesteld uit artiesten en wetenschappers werkten er een jaar lang aan, met grote vergaderingen in Brussel, Warschau en Milaan. Deze (ingekorte) narrative gaat als volgt in het Engels:


''Europe is a state of mind formed and fostered by its spiritual, philosophical, artistic and scientific inheritance, and driven by the lessons of history (...)'.
'Europe is a state of mind that goes beyond a grouping of nation states, an internal market and the geographical contours of a continent. Europe is a moral and political responsibily, which must be carried out, not only by institutions and politicians, but by each and every citizen (...)'.
'Europe is a state of mind shared by citizens across the continent. The students, researchers, scholars, artists, professionals and politicians who live, work, think and journey across national borders, do so in order to deepen and expand their knowledge, unleash their creativity, and widen their opportunities'.
'Europe needs brave, imaginative and enlightened political leaders, who speak and understand the language of Europe as a political body, animated and energized by culture.'
'Europe also needs artists and scientists, educators and journalists, historians and sociologists, entrepreneurs and civil servants who are prepared to move beyond the confort of their autonomy to take on new responsibilities towards Europe as a political body'.
'Finally Europe needs citizens to raise their voices and to take part in the European public space of debate by sharing their stories and concerns. These narratives will tell the story of what it means to be a European in the 21st century'.

(New Europe - Jimmy Jamar, hoofd van de Vertegenwoordiging van de Europese Commissie in België - 9/03/2014)

'Als er een probleem met democratie is, dan is het binnen de EU zelf'
Eliani Capreti

Een positief resultaat na de Italiaanse verkiezingen? Eliani Capreti stelt vast dat 'de boodschap van de kiezers in Italië inhoudt dat alvorens er nieuwe bezuinigingsmaatregelen en macro-economische veranderingen komen de kiezers de praktische invulling van die nieuwe economische oriëntaties moeten hebben kunnen bespreken en de nieuwe sociale en politieke modellen moeten begrijpen. Tot op zekere hoogte past Beppe Grillo in het zwarte gat dat een sterke nood om deel te nemen aan de res publica weerspiegelt. De mensen willen hoe langer hoe meer 'echte burgers' worden, zowel op het nationale als op het Europese niveau. Als de Europese leiders die nood kunnen lenigen dan hebben die Italiaanse verkiezingen wel een 'positief resultaat' gehad.' (New Europe - 17/03/2013)

'De nationale elites hebben geen consensus meer over de rol van België in de EU'
Jonathan Holslag - Radio 1 - 04/07/2013

Toch niet. Een jaar geleden wanneer het duidelijk werd dat een groot deel van de publieke opinie zich tegen Europa had gekeerd, stelde een Europese hoge ambtenaar: 'Dat zal veranderen zodra de economie opnieuw opleeft.'

'De voortdurende economische crisis heeft krachten gecreëerd die de Europese publieke opinie uit elkaar drijft'
Pew Research Center

Gezond verstand? Niet zo lang geleden vond de Financial Times de verklaring waarom onze leiders ons niet dichter brengen bij de oplossing van de crisis. Het leiderschap is aanwezig maar komt niet enkel uit de 'zichtbare kant'. Onze leiders, leiden vanuit de achterkamer waarin ze onzichtbaar blijven voor de burger. Er moet dus een weg worden gevonden om verstandige, innovatieve en sociaal bewuste leiders te krijgen die ons in openheid kunnen leiden. Wat als de Europeanen besluiten te stemmen voor mensen en partijen die ze vertrouwen en die haalbare plannen voorleggen om uit de crisis te raken? Het enige dat we moeten doen is niet te stemmen op die mensen die ons in de moeilijkheden hebben gebracht. (New Europe - Kassandra - 5//05/2013)

'Spreken zij over mij als een Europese burger of spreken de beleidsvoerders enkel over zichzelf?'
New Europe - Kassandra - 22/09/2013

Vertrouwen herwinnen. Het Europese project wordt door de bevolking ervaren als afstandelijk en elitair. Wat we nodig hebben is een omslag in de houding van de beleidsmakers. De Unie moet realistischer worden in zijn beloften en eerlijker over haar tekortkomingen. Tegelijkertijd moeten de abstracte Europese idealen beter aansluiten bij de praktische realiteit van de EU. Geen enkele hervorming kan bijdragen tot het verslaan van de eurosceptici indien de burgers niet geloven dat Europa of een gemeenschappelijke munt bijdragen tot het verbeteren van hun leven van elke dag. De hervormingen in de lidstaten moeten in de lijn liggen van de hervormingen op Europees vlak. (European Voice - F. Timmermans - 16/05/2013)

'We hebben de directe betrokkenheid van burgers nodig om een sterkere politieke unie op te bouwen'
Viviane Reding, eurocommissaris

Een avondlandstemming. PS-voorzitter Paul Magnette vreest 'voor een golf van nationalisme en populisme, als Europa geen perspectief meer biedt. We moeten oppassen. Door fors te besparen, door snel te willen gaan, dreigen we onze economie te doden. Dan dalen de fiscale ontvangsten, wordt de recessie groter en daalt de binnenlandse vraag. We komen dan in een negatieve spiraal terecht. We moeten dus het goede ritme vinden om onze schulden af te bouwen. Europa moet weer doen dromen.' 'In een Europa dat geen perspectieven biedt, krijgt je de wederopstanding van oude klassiek nationalistische partijen en nieuwe populistische partijen. Het is de verantwoordelijkheid van links om een alternatief te formuleren, een verantwoordelijk links dat adem geeft aan Europa;' (De Tijd - W. Van de Velden - 26/06/2013)

'In tijden van opgehitste media zijn verkiezingen de gifbeker van de democratie'
David Van Reybrouck, lanceerde in 2011 de G1000

EU-beleid is kwetsbaar. EU-beleid staat bloot aan kritiek omdat het maar twee van de drie essentiële kenmerken van een democratisch systeem heeft. Ze leggen 'check and balances' op en zijn onderworpen aan een rechtssysteem. Het derde kenmerk ontbreekt echter: de Europese burgers kunnen een Europese regering bij verkiezingen niet afrekenen voor het gevoerde Europese bestuur. Met als resultaat dat er een onevenwicht ontstaat tussen de betrokkenheid ten aanzien van Europa en de nationale beslissingen. (European Voice - R. Rose - 27/06/2013)

Hoe je stem niet weggeven? 'Een in wezen verticaal systeem van verkiezingen past gewoon niet meer bij deze tijd. We leven in een horizontale communicatiesamenleving. Mensen zijn geïnformeerd en hoger opgeleid. Ze hebben recht op inspraak. Maar die krijgen ze niet. Het enige wat ze mogen, is om de vier jaar een bolletje kleuren achter een naam. Als je je stem geeft, geef je die weg. Die spanning is niet houdbaar. De vraag is dan hoe je meer zeggenschap voor de burger gaat organiseren. De democratische honger raakt niet gestild. Vandaag willen mensen niet alleen stemrecht, maar ook spreekrecht. Als je de burger van in het begin betrekt, krijg je opbouwend engagement', stelt David Van Reybrouck. (De Tijd - 5/10/2013)

Kloof tussen VK en Europa. Een enquête in Frankrijk, Duitsland, Polen en het Verenigd Koninkrijk toont aan dat er nog altijd een grote koof is tussen het VK en de andere landen. De Britten moeten niet weten van de EU en omgekeerd. Tegelijk maken de resultaten ook duidelijk dat er niet echt een meerderheid lijkt te zijn voor uitzonderingsmaatregelen voor de Britten binnen de Unie. En zo'n aangepast lidmaatschap is net waar de Britse premier op hoopt om zijn landgenoten te overtuigen zich toch maar achter de EU te scharen. Amper een kwart van de Britten vindt de EU een goede zaak, tegenover meer dan 40 % die het een ronduit slechte zaak noemt. In Polen (13 tegen 62%), Duitsland (55 tegen 17%). (De Standaard - H. Tack - 30/11/2013)

Waarom stem uitbrengen in mei 2014? De Europese verkiezingen van mei 2014 worden als historisch bestempeld. Ze vinden plaats in een klimaat van toenemende euroscepsis, de opkomst van anti-Europa partijen en een nooit eerder voorgekomen electoraal pessimisme als gevolg van een economisch, sociale en politieke crisis in de EU. Die verkiezingen kunnen een test worden voor de publieke perceptie van de EU. Ontevredenheid over de partijen partijen groeit. Er heerst ook een publiek pessimisme: velen geloven niet meer dat het uitbrengen van hun stem tijdens de Europese verkiezingen een positief effect kan hebben op hun leven. Of een onthouding negatieve effecten hebben op hun toekomst. Die redenen zetten aan om de bevolking te vertellen waarom stemmen belangrijk is. Drie redenen: (1) Deelname aan de verkiezingen betekent een grotere steun voor de eenheid van de EU en de toepassing van de Europese waarden in de onderlinge relaties van de lidstaten van de EU. (2) De rol en het belang van het Europees Parlement mag niet onderschat worden door de bevolking. (3) Het Europees burgerinitiatief reikt de bevolking een instrument aan om nieuwe aspecten van het Europees beleid voor te stellen. (New Europe - Justina Vitkauskaite Bernard, LEP - 1/12/2013)

'Europe needs a good fright to find its courage.
The European Union functions by transforming fear into energy'

Beppe Severgnini, auteur en columnist van Corriere della Sera

Overbezorgdheid. De EU-leiders beweren dat zij een ramp hebben afgewend. Dit lage ambitieniveau en vertrouwen wordt reeds aanzien als een triomf. Drie vragen moeten echter voor eind 2014 worden beantwoord alvorens men kan uitmaken of het een succes- of baaljaar wordt. (1) Zal de EU op middel- of lange termijn min of meer democratisch worden ervaren; zal er méér participatie komen?(2) Zullen de topfuncties die na de verkiezingen worden geïnstalleerd een geloofwaardig antwoord geven op de electorale resultaten; wat als deze benoemingen de verkiezingsuitslagen negeren? (3) Zal de bevolking van Europa de EU beter begrijpen? Een beter begrip is wellicht het juiste pad naar méér instemming. (European Voice - editoriaal - 9/01/2014)

Vertrouwen EU-burgers. Het vertrouwen van de Europese burgers in de overheid zit op een historisch dieptepunt, zo blijkt uit een studie van het pr-bedrijf Edelman. Uit die studie blijkt dat de tegenstellingen in Europa sterk zijn toegenomen. Niet alleen stralen de rijke landen uit de kern van de eurozone meer vertrouwen uit dan de probleemlanden in de periferie, ook binnen de lidstaten gaapt steeds meer een kloof tussen de goed opgeleide en vermogende elite en de minder fortuinlijke massa . Dat verhoogt het risico op extremisme. Veel problemen die als Europees beschouwd worden, vinden eigenlijk hun oorsprong in de nationale politiek. De politici doen er goed aan nederig te zijn en niet meer te beloven dan ze kunnen waarmaken. (De Tijd - W. De Preter - 28/01/2014)

Wat de mensen ons leren. 'Het zou een grote fout zijn als de Europese leiders, zich laten meeslepen door de positieve signalen van de institutionele vorderingen en de eerste tekenen van een mogelijk economisch herstel, en zodoende de negatieve signalen die uitgaan van de basis negeren. Negen dialogen in België leverden volgende vier overeenstemmende besluiten op: (1) De bevolking is geïnteresseerd in een debat over Europa, op voorwaarde ze hiertoe de kans krijgt. (2) De bevolking is niet tegen Europa, ze wenst zelfs méér Europa. (3) De bevolking wenst een ander Europa, namelijk een Europa dat dichter staat bij de oorspronkelijke waarden, met nadruk op solidariteit. (4) De bevolking wenst de schepping van een echte publieke sfeer in Europa, waarin ze de mensen zal betrekken, om hun niveau van verantwoordelijkheid, en die hen de kans geeft zich hierover uit te drukken', stelt Jimmy Jamar, Hoofd van de Vertegenwoordiging van de Europese Commissie in België. (New Europe - 01/2014)

Jongeren maken eigen campagne. In tegenstelling tot wat men vaak hoort beweren, zijn jongeren wél geïnteresseerd in politiek. Om dat te bewijzen lanceert de jeugdkoepelorganisatie De Ambrassade het project 'De Schoonmoeder', met een knipoog naar de moeder aller verkiezingen. Honderden jongeren tussen 16 en 26 jaar krijgen daarbij de kans om zelf hun 'verkiezingscampagne' te ontwikkelen en daarmee een thema op de agenda te zetten dat hen na het hart ligt. Jongeren zijn wel degelijk bezig met politiek, maar dan met politiek die dicht bij hun leefwereld aansluit. (De Standaard - kdr - 16/01/2014)

'Ongeveer alle politiekers in alle lidstaten ontwijken elke verwijzing naar Europa in hun politieke campagnes in de aanloop naar de Europese verkiezingen'
Editoriaal van New Europe - 24/05/2014

Mythes over het Europees Parlement 'Zodra de Europese parlementsleden verkozen zijn, worden ze lid van de Europese politieke fracties. Veel mensen zijn zich hiervan niet bewust en verwarren het principe van de nationale partijen met dat van de politieke fracties in het Europees Parlement. Partijen die als rivalen strijden op het nationale vlak of tijdens Europese kiescampagnes in de lidstaten, blijven geen rivalen zodra ze in het Europees Parlement binnentreden. In tegendeel, want dan beginnen ze te werken voor de Europese Unie, voor de Europese waarden en voor de kiezers die hen hebben verkozen. De Europese kiezer moet er zich van vergewissen dat zijn toekomst in eigen handen ligt. Hij/zij moet daarom overeenkomstig handelen opdat hun vertegenwoordigers een betere toekomst mogelijk kunnen maken', stelt Justina Vitkauskaite Bernard - 18/05/2014).

'Ook de burger kan vermijden dat politici wegkomen met vage beloftes.
Hij moet beter geïnformeerd en kritischer zijn'

Peter De Keyzer, hoofdeconoom BNP Paribas Fortis

Welke Europese democratie? De Europese burger voelt zich niet gemakkelijk bij een ambitieus Europees project. Het technocratisch karakter en het ervaren van de belangrijke uitdagingen als een ver-van-mijn-bed zijn redenen voor een vertrouwensbreuk. Daarom zijn de Europese verkiezingen een unieke gelegenheid om de kloof tussen de bevolking en 'hun' project te verkleinen door naar hen te luisteren en rekening te houden met hun stemgedrag. Als de twee grootste fracties in het Europees Parlement op voorhand al een akkoord sluiten over de verdeling van de Europese topjobs dan heeft het geen zin meer voor links of voor rechts te kiezen. Particratie doodt democratie en draagt een geweldige verantwoordelijkheid inzake apathie en onverschilligheid van de kiezers. Deze onverschilligheid kan worden gemeten aan het aantal blanco stemmen. Zoals Hannah Arendt terecht zegt: 'waar onverschilligheid overheerst, is democratie in gevaar'. Ofwel kiest men voor de voorzetting van het bezuinigingsbeleid ofwel voor een radicale verandering die focust op groei, tewerkstelling, een stimulering van het interne verbruik, en een waarachtig Europa van de burger. (New Europe - Kassandra - 25/05/2014)

Publieke opinie en het politiek systeem
Rol van de publieke opinie
Verwachtingen van de bevolking
Communicatie over Europa
Identiteit en burgerschap
Algemeen belang

(14/02/2012)