De economische integratie van de Europese Unie

Verdere thema uitsplitsing vindt u op het einde van de inleiding

Trefwoorden

Afhandeling, agenda van Lissabon, basisvrijheden, cohesie, consumentenbeleid, convergentie, criteria van Maastricht, dienstenrichtlijn, economische integratie, economisch nationalisme, economisch patriottisme, economische randvoorwaarden, economische ruimte, economisch stabilisatiepact, Eenheidsakte, energiebeleid, energiemarkten, euro, eurozone, financiële producten en diensten, fiscale harmonisering, gemeenschappelijke markt, gezondheidsdiensten, groei, industriebeleid, interne markt, kennismaatschappij, kostenbesparing, liberalisering, loterij, luchtvaart, macro-economische richtsnoeren, mededingingsbeleid, mediabeleid, multiplicatoreffect, onderzoek en ontwikkeling, open coördinatiemethode, overheidsbeslag, overheidsinvesteringsfondsen, post, regionaal beleid, schaalvergroting, solidariteit, spoor, stagflatie, strategie van Lissabon, structuurfondsen, telecom, Verdrag van Lissabon, Verdrag van Maastricht, Verdrag van Nice, Verdrag van Rome, vervoer, wederzijdse erkenning, wijzigingsverdrag

Doordenkers

Inleiding

'Waarom worden sommige landen steeds rijker en stagneren andere?'
Guy de Jonquières, columnist Financial Times

EGKS.

De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (1952) is een eerste poging om sectoraal (kolen, staal en schroot) tot Europese economische samenwerking te komen. Deze Gemeenschap, geleid door de Hoge Autoriteit, moest - niet lang na de WOII - oorlog voorkomen tussen de twee aartsrivalen Frankrijk en Duitsland. Vier landen sloten zich aan bij Frankrijk en Duitsland. Dit opzet slaagde volledig. Bovendien heeft de EGKS de herstructurering van de zware industrie succesvol begeleid.

EEG.

De zes stichtende leden van de EGKS hebben na de mislukking in 1954 van de Politieke Unie en van de Europese Defensiegemeenschap, beslist om hun inspanningen te richten op een ruim economisch project. Het Verdrag van Rome (1956), dat de Europese Economische Gemeenschap opricht, streeft naar economische en sociale vooruitgang en voortdurende verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden. In 50 jaar tijd werd de Europese Unie de tweede grootste economie ter wereld.

Solidariteit.

Van bij de start werden solidariteitsmechanismen ingebouwd, die in de loop van 50 jaar werden versterkt en op toenemende financiële middelen kunnen rekenen (structuurfondsen).

'Zonder de open grenzen van de Europese Unie zouden we niet die mate van economische welvaart hebben die we vandaag kennen'.
Etienne Davignon, oud-vicevoorzitter Europese Commissie

Een open ruimte.

In 60 jaar tijd ontstond er een open economische ruimte. In deze economische ruimte werden geleidelijk vier basisvrijheden toegepast: vrijheid van circulatie van personen, goederen, diensten en kapitalen. De invoering van de vier basisvrijheden betekent een fundamentele ommekeer ten aanzien van de geslotenheid en het protectionisme, die Europese landen voor en juist na WO II kenmerkten.

Belemmeringen.

Het wegnemen van de handelsbarrières noemt men de 'economische integratie' van de EU. Het was de verdienste van de gemeenschappelijke markt een Europese vrijhandelszone tot stand te brengen. In juli 1968 waren alle quota's en invoertarieven op hun onderling goederenverkeer afgeschaft. Veel moeilijker bleek het om de 'niet-tarifaire belemmeringen' te verwijderen.

Witboek.

Een echte open economische ruimte houdt meer in dan een vrijhandelszone. In 1985 publiceert de Europese Commissie het Witboek voor de Interne markt. Circa 340 domeinen werden geïdentificeerd die moesten bijdragen tot het scheppen van een open interne economische ruimte. Vanaf 1 januari 1993 is er een interne markt, zonder binnengrenzen, dank zij de goedkeuring van circa 293 wetgevende maatregelen. De andere domeinen waren te gevoelig en zouden later worden aangepakt door de EU. Tot op heden blijven er nog steeds enkele witte plekken.

'We hebben de politieke onafhankelijkheid van de Europese Centrale Bank nodig'.
Angela Merkel, Duits bondskanselier.

Euro.

De fluctuatie van de onderlinge wisselkoersen van de munten van de lidstaten van de EU was hinderlijk voor de intracommunautaire handel. In 2002 wordt de euro operationeel in 12 lidstaten. Drie lidstaten (VK, S, DK) verkozen er nog niet aan deel te nemen. Dan in 13 lidstaten (met Slovenië erbij) en 317 miljoen inwoners. Voor de 12 nieuwe lidstaten (incl. Roemenië en Bulgarije) geldt de verplichting om tot de eurozone toe te treden zodra ze aan de criteria van Maastricht beantwoorden. Op 1 januari 2008 traden Cyprus en Malta toe tot de eurozone. Per 1 januari 2009 komt Slowakije de eurozone vervoegen. Estland komt er ook bij per 1 januari 2011 (in totaal 17 lidstaten en 326 miljoen inwoners). Denemarken koppelde zijn wisselkoers aan de euro, maar behoudt de Deense kroon. Een belangrijk aantal kleine landen (buiten Europa) gebruiken de euro of verbinden hun wisselkoers aan de euro (o.m Montenegro en Kosovo).

Voordeel.

Voor de burgers zijn de voordelen van deze economische ruimte tweeërlei: enerzijds kan hij/zij in een andere lidstaat van de EU vrij winkelen, werken, studeren en wonen. Anderzijds kan hij/zij, dank zij de interne markt en de toegenomen concurrentie, in eigen land profiteren van een groter aanbod van goederen en diensten tegen lagere prijzen.

'Vroeger was het geëigend politiek niveau het nationaal niveau. Vandaag is dat Europa'.
Jean-Luc Dehaene, minister van Staat en ex-premier

Lissabon.

De economische context voor de EU-landen verslechterde door het effect van de globalisering op de Europese economie. De strategie van Lissabon formuleerde in 2000 de opdracht om een 'opwaartse spiraal' in gang zetten. De agenda van Lissabon is de opvolger die in 2005 realistischer en meer gefocuste doelstellingen formuleerde.

Tussenin is onhoudbaar.

'Heden probeert de Europese Unie te staan tussen twee stappen van integratie: boven het niveau van een beperkte economische integratie en onder het niveau van een politieke unie. Dit soort van 'halfweg integratie' is onhoudbaar. Vooral omdat de nationale economieën geen losstaande systemen zijn, maar eerder opgenomen zijn in een ruime en open samenleving', stelt Amitai Etzione. (8/9/2005 – European Voice)

Een nieuwe start voor de interne markt?

De voorstellen van Michel Barnier, commissaris Interne Markt, klinken ambitieus. Hij spreekt van de interne markt richtlijn alsof het de motor zal worden voor een sterkere integratie, die de structurele hindernissen weg zal vagen. Het is inderdaad onze beste hoop opdat een jaarlijkse groei van 4% mogelijk zou worden. Dit zou de realisatie van een echte eenheidsmarkt voor transport en energie mogelijk maken, die nog steeds in een nationale protectionistische wurggreep worden gehouden. Belastingharmonisatie is ook belangrijk. Toch geloven een aantal lidstaten dat het instandhouden van verschillen hen een competitief voordeel moet blijven geven. Al bij al blijft de Europese Commissie zich zeer aarzelend opstellen om deze vitale aspecten werkelijk aan te pakken. (New Europe - K. Doran - 21/11/2010)

Zweeds welvaartsmodel.

Zelfredzaamheid van het individu en flexibiliteit staan daarin centraal. Die twee typische Zweedse eigenschappen hebben het land in staat gesteld de gevolgen van de zware crisis te minimaliseren. (De Tijd - GVDB - 31/08/2011)

20 jaar interne markt.

De financiële crisis heeft grote druk uitgeoefend op de interne markt, maar heeft de verbintenis van de Europese leiders niet verminderd om verder te streven naar de voltooiing van deze markt. Een aantal belangrijke gaten moeten nog worden gedicht (95% zou reeds van toepassing zijn). Michel Barnier heeft 12 actiedomeinen opgelijst. De Europese leiders hebben zich er toe verbonden om voor eind 2012 in elk domein vooruitgang te zullen boeken. (European Voice - ST - 24/11/2011)

Alarmbel over Europees luchtruim.

De Europese Commissie waarschuwde dat de plannen voor een eenmaking van het Europese luchtruim forse vertraging dreigen op te lopen. 'De kans is reëel dat we achterop zullen raken en niet meer in staat zullen zijn te voldoen aan de toenemende vraag naar luchtvervoer, die tegen 2030 bijna zal verdubbelen', aldus de commissaris Siim Kallas. Om te vermijden dat het luchtruim helemaal verstikt, lanceerde de Commissie hervormingen om de luchtverkeerscontrole efficiënter te maken en het luchtruim op Europees niveau te organiseren. Dat zou voor minder vertragingen zorgen en de veiligheid versterken. (De Standaard - 26/11/2011)


Algemene thema's

Bevordert de Europese Unie groei en welvaart?
Economisch bestuur,Economische Unie
Hoe is economische groei mogelijk?
Strategie van Lissabon, Europa 2020
Euro, eurozone, economische unie en rentebeleid ECB, inflatie en koopkracht
OverheidsfinanciŽn
Kredietcrisis, bankencrisis, financiële markten, producten en diensten
Invloed van een efficiŽnte overheid
Economisch nationalisme en protectionisme
Maatschappelijk verantwoord ondernemen
Toekomstvisie interne markt
Economische theorie

Beleidsdomeinen interne markt

Mededingingsbeleid
Liberalisering van nutsbedrijven
Liberalisering van diensten
Handel
Fiscale harmonisering en spaarfiscaliteit
Consumentenbeleid
Energiebeleid, alternatieve energiebronnen en kernenergie
Industriebeleid
Onderzoek en ontwikkeling, Galileo
Landbouwbeleid
Maritiem en visserijbeleid
Sociaal beleid
Onderwijs
Milieubeleid, emissierechten, ggo's en Reach
Transportbeleid
Regionaal beleid en structuurfondsen
Justitie en Binnenlandse zaken
Asiel, Migratie en Schengen

Recente probleemdomeinen


Olieprijzen
Voedselprijzen
Kredietcrisis
Energiebeleid Rusland (in voorbereiding)

(19/12/2011)